Tuinverlichting

Tuinverlichting

Inleiding
De tuin vormt steeds meer een eenheid met het woonhuis. In de tuin wordt dan ook geleefd zoals er binnen geleefd wordt. Tuinverlichting is een van de middelen om dit te realiseren.
Bij tuinverlichting heb je te maken met energievoorziening, lichtbronnen, stijlen, materialen, toepassingsmogelijkheden en allerlei hulpmaterialen.
Voor alles geldt dat er meerdere mogelijkheden zijn. Op een aantal van deze aspecten zullen we ingaan.

1      Geschiedenis
Van  de  Romeinse  keizer  Nero  is  bekend  dat  hij  regelmatig feesten gaf  in  zijn  tuinen. Tijdens  deze  feesten waren die tuinen verlicht met fakkels. Tot ver in de Middeleeuwen maakte men gebruik van eenvoudige olielampjes.  De olie voor deze lampjes werd geperst uit zaden. Een pit, meestal in een tuit, zoog de olie op uit een reservoir. Deze pit kon je aan het uiteinde aansteken. Later  slaagde  de  kaarsenindustrie  erin  de  olie  uit  het  schapenvet  en  rundervet  te  scheiden  van  de  vaste bestanddelen.
Het gebruik van petroleum in de negentiende eeuw leidde tot een betere verlichting met eenvoudigere lampen. Op het einde van de negentiende eeuw kwam ook de gasverlichting in gebruik. Ook werd in deze periode de booglamp uitgevonden: een lamp waarin men elektrische vonken laat overspringen tussen koolspitsen waardoor een fel wit licht ontstaat.
In 1879 maakte Edison een bruikbare gloeilamp. Deze lamp heeft langzamerhand alle andere vormen van verlichting verdrongen.

Nog altijd kun je ervoor kiezen om je tuin te verlichten met fakkels, maar gelukkig zijn er tegenwoordig ook veiligere manieren te vinden. Verlichting in een tuin was in eerste instantie praktisch. Zo kon je na zonsondergang zien waar je liep. Misschien is in de tijd van de Romantiek, toen er veel aandacht was voor natuurbeleving, meer aandacht gekomen voor verlichting van de tuin zelf. Door een uitgekiende verlichting kun je namelijk een sfeer creëren Je kunt spelen met lijnen en vormen. Bomen en struiken die overdag nauwelijks opvallen, kunnen in het juiste licht de tuin een heel ander aanzien geven. De laatste jaren is verlichting vooral ingezet om de veiligheid rond het huis te vergroten. Het spreekt voor zich dat je dan spreekt over kunstlicht. Niemand zou met een veilig gevoel gaan slapen als er buiten zonder enig toezicht nog fakkels branden.

2        Gebruiksmogelijkheden van tuinverlichting

2.1        Functionele tuinverlichting
Als je de tuin vergelijkt met een huiskamer zal het duidelijk zijn wat je verstaat onder functionele verlichting. Een huiskamer zonder licht is niet leefbaar. Misschien is de tuin wel zo donker dat je ’s avonds geen hand voor ogen kunt zien. Om dan zonder struikelen de weg van de schuur of de garage naar de huisdeur te kunnen vinden, heb je gewoon licht nodig. Een vaste lamp is in dit geval praktischer dan elke keer een zaklantaarn meenemen.

2.2    Sfeerverlichting
Met sfeerverlichting kun je na zonsondergang zorgen voor een gezellige omgeving. Maar je kunt ook bomen, struiken of een kunstwerk uitlichten. Dit vraagt een gerichte, sterke, neutraal witte bundel. Als je ’s  avonds  enkel in  de  tuin  wilt  zitten,  dan  kan een  zacht  licht  gericht  op  de  directe omgeving voldoen. Sfeerverlichting kan tevens een functionele toepassing hebben.

2.3 Veiligheidsverlichting
Er  zijn  verschillende  manier  waarop  je  verlichting  kunt  gebruiken  als  beveiliging.  Je  kunt  bijvoorbeeld  met sensoren ervoor zorgen dat de verlichting aangaat als er iemand in de buurt van de lamp komt. Deze veiligheidsverlichting is bedoeld om eventuele indringers af te schrikken. Veiligheidsverlichting kan de bewoners er ook op wijzen dat er iets gebeurt dat niet in de haak is. In dit laatste geval is er vaak sprake van een zwaailicht gecombineerd met een alarm. Daarnaast hebben lampen op opvallende plaatsen om het huis vaak al een preventieve werking. Inbrekers kunnen overdag al zien dat ze ’s nachts beter uit de buurt kunnen blijven.

2.4    Grondspots
Bij grondspots moet je denken aan verlichting die is weggewerkt in de bestrating. Deze verlichting kan zowel decoratief als functioneel zijn. Je kunt bijvoorbeeld een sierlijke boom uitlichten met een grondsport. Dit is een voorbeeld  van  decoratief  gebruik.  Functioneel  is  de  verlichting  als  parkeervakken  of  wandelpaden  worden verlicht. Grondspots zijn uitgevoerd met extra stevig glas, omdat je er over moet kunnen lopen of rijden. Een groot voordeel van deze lampen is dat je ze mooi kunt wegwerken en dat ze overdag bijna onzichtbaar zijn, terwijl ze ’s avonds een mooi lichteffect geven. In grondspots zitten vaak vrij sterke lampen:

Bij de aanleg van grondspots moet je er op letten dat je eerst een bedje van verstevigd zand of fijn grind aanlegt waar je de spots inzet. Dit is nodig voor een goede afwatering, zodat er geen verzakkingen kunnen ontstaan. Op deze manier voorkom je ook dat het glas kan barsten doordat er een verkeerde druk op het glas wordt geplaatst. De armaturen van grondspots zijn meestal van aluminium of roestvrij staal. Daarnaast zijn goede armaturen weerbestendig.

Op alle verpakkingen van verlichting voor zowel binnen als buiten staan twee letters en twee cijfers, bijvoorbeeld IP 44. Hoe hoger het getal des te beter de armatuur bestand is tegen het binnendringen van water en stof. Bij buitenverlichting is het getal altijd hoger dan 44. Je spreekt dan over spatwaterdicht. Bij grondspots ligt de IP- waarde tussen de 65 en 67.

2.5     Onderwaterverlichting
Een lamp in een vijver kan heel decoratief zijn. Het licht trekt vissen en andere onderwaterdieren aan en door het  licht  zijn  ze  goed  zichtbaar.  Onderwater verlichting  moet  waterdicht  zijn.  Water  en  elektriciteit  kunnen gecombineerd levensgevaarlijke situaties veroorzaken.

De meeste onderwater verlichting is laagvoltage, omdat dat veiliger is voor mens en dier. Als de klant dan voor een sterke lamp kiest moet je erop wijzen dat de stroomsterkte vrij groot wordt. Om te voorkomen dat de kabel warm wordt moet hij dan een extra dikke maat gebruiken.

Het snoer en de lamp zijn vaak uit één geheel gemaakt, omdat zo de kans op lekkage minimaal is. De bijgeleverde transformator moet je zo droog mogelijk installeren. Onderwater verlichting is in vele prijsklassen te koop. Let hierbij ook weer op de IP – waarde, die hierbij geldt vanaf 80. Onder- waterverlichting is vaak uitgerust met meerdere kleurenfilters en komt het beste tot zijn recht bij bewegend water.

Je plaatst de lampen afhankelijk van de functie van de verlichting. Daarnaast wil je overdag niet de hele tijd tegen de lampen aankijken. Je zult ze daarom verdekt moeten opstellen. Maar je kunt ook kiezen voor een lamp die overdag erg decoratief is. Denk maar eens aan een ouderwetse straatlantaarn. Voor deze vorm van verlichting kan een tuinplan van bijvoorbeeld een tuinarchitect uitkomst bieden. Deze tuinarchitect bedenkt een oplossing vanuit de wensen van de klant.

3        Armaturen
Bij verlichting maak je onderscheid tussen de lamp, het glazen ding dat daadwerkelijk licht geeft en de houder waar je die lamp in plaatst, de zogenaamde armatuur. Er  is  tegenwoordig  een  enorm  aanbod  van  de  meest  uiteenlopende  modellen  en  lichtbronnen.  Vooral  de armatuur (het omhulsel) is bij deze verlichting vaak bepalend voor de sfeer. Armaturen voor tuinverlichting kunnen bijvoorbeeld gemaakt zijn van kunststof, hout, steen of metaal.
Kunststof armaturen zijn vaak zwart van kleur. De armaturen worden door ons klimaat blootgesteld aan verschillende weersomstandigheden: zomers aan warmte en het licht van de zon en in de winter aan vocht en vorst. Het kunststof moet daarom van hoogwaardige kwaliteit zijn. Vaak heeft het klimaat invloed op de hardheid van het product en breekt het materiaal eenvoudig in stukken.
Bij  houten  armaturen  heb  je  ook  te  maken  met  de  invloed  van  het  weer.  Bij  warm  weer  ontstaan  er  kleine scheurtjes. Dit komt doordat er veel vocht uit het hout verdampt: het hout krimpt. Wanneer het weer omslaat en het vochtiger wordt, verdwijnen de scheurtjes weer. Het hout zet dan uit. Dit proces heet het werken van het hout.
Bij goedkopere houtsoorten zoals grenen, vuren en beuken zal het hout na verloop van tijd gaan rotten, doordat er schimmels in de scheurtjes gaan zitten. Bij duurdere houtsoorten zoals Bangkirai en tropisch hardhout treedt vrijwel geen rotting op. Het enige probleem bij deze duurdere houtsoorten is de verkleuring van het hout. Het hout wordt door weersinvloeden grijs van kleur. Sommige mensen vinden dit echter juist mooi. De verkleuring is tegen te gaan door het hout met oliën en andere middelen te behandelen.
Voor metalen armaturen geldt hetzelfde als voor kunststof armaturen. Het klimaat in Nederland tast de producten snel aan. De producten moeten daarom van hoogwaardig materiaal zijn gemaakt.

Krijgt  bijvoorbeeld  gietijzer  niet  een  laatste  harde  afwerklaag,  dan  zal  het  gietijzer  snel  gaan  roesten.
Veel voorkomende metalen zijn:
koper;
roestvrijstaal;
aluminium;
zink (lantarens);
gietijzer.

4       Elektriciteit
Bij tuinverlichting  wordt gebruik gemaakt van elektriciteit. Deze wordt geleverd door het net of door de zon.

Begrippen waarmee je te maken hebt zijn:
a) Spanning:  de eenheid hiervoor is Volt
b) Stroomsterkte: De eenheid hiervoor is Watt
c) Weerstand: de eenheid hiervoor is Ohm
d) Vermogen: De eenheid hiervoor is Watt

4.1     Spanning
Deze geeft het drukverschil aan tussen de  + en de -. Hoe groter het drukverschil, des te hoger wordt de spanning.

4.2       Stroomsterkte
Deze geeft aan hoeveel deeltjes er per seconde door een draad stromen.  Je kunt het vergelijken met een hoeveelheid water die door een tuinslang stroomt.
Niet alle apparaten die stroom gebruiken, hebben evenveel nodig. Als je de stroomsterkte zou aanpassen, zou je echter knipperende verlichting krijgen. Dat is niet erg handig. Vandaar dat je werkt met zogenaamde weerstand.

4.3     Weerstand
Deze geeft aan hoe moeilijk of gemakkelijk de deeltjes door een draad stromen. Wanneer de stroom gelijk blijft bij een groter wordende weerstand zal het voltage omhoog moeten.

4.4     Vermogen
Een ander begrip dat je veel tegen zult komen als het gaat over elektriciteit, is Vermogen. Vermogen is de elektrische energie die een apparaat gebruikt uitgedrukt in Watt. Dit is voltage x stroomsterkte.

4.5     Soorten stroom
In Nederland kennen we drie soorten stroom:
a) Zwakstroom. Dit is lager dan 110 volt. Zwakstroom kun je gebruiken voor veiligheidsapparatuur, maar ook voor tuinverlichting en vijververlichting. Door het lagere voltage is het gebruik van deze stroom veiliger.
b) Netspanning  van 230 volt (hetzelfde als 220 volt). Deze soort stroom kun je gebruiken voor kleine huishoudelijke apparaten, tuinverlichting en machines.
c) Sterkstroom of krachtstroom van 380 volt. Deze vorm van stroom kun je gebruiken voor machines die een hoger voltpercentage nodig hebben.

4.6     Veiligheid
Als er te veel stroom door een draad gaat kan deze doorsmelten of brand veroorzaken. Om dit te voorkomen zijn installaties beveiligd met zekeringen.
Vroeger werden hiervoor zogenaamde stoppen of smeltzekeringen gebruikt. Bij een te groot stroomgebruik smelt de zilverdraad in zo’n stop door en valt de stroom uit. Maar de ouderwetse stoppenkasten worden steeds vaker vervangen door installatieautomaten. Deze automaten beveiligen zichzelf tegen een te hoog stroomgebruik. Na kortsluiting hoef je de zekering niet te vervangen. Door de zwarte knop in het midden van de automaat in te drukken zal de stroom weer normaal gaan stromen.

aardlekschakelaar

Verder gebruikt men een aardlekschakelaar.  Deze vergelijkt de stroom die bij de bron vertrekt met de stroom die terugkomt. Is daar verschil tussen dan betekent dit dat er ergens stroom weglekt. Dit kan gevaarlijk zijn. De aardlekschakelaar springt dan uit.

4.7     Aanleggen van kabels en leidingen
Tuinverlichting wordt veel toegepast. Het aantal mogelijkheden neemt snel toe. Zo zie ja steeds meer spotlights op de vijver en steplights. De installatiematerialen worden in tuincentra en bouwmarkten volop aangeboden.

Een particulier mag kabels en leidingen aanleggen, maar een erkend installateur moet de aansluiting op de meterkast maken. Om dit te omzeilen beperken particulieren zich vaak tot lampen die aan de muur bevestigd worden of maken ze  vaak gebruik van een laagspanningsinstallatie.
Bij een laagspanningsinstallatie zet een transformator de 220 volt om in 12 volt (laagvoltage). In tuincentra zijn hiervoor speciale transformators voor te koop.

De voordelen van laagvoltage zijn:
– laag energieverbruik
– veiliger
–  gemakkelijker in de aanleg.

Voordat je een spade in de grond zet, moet je weten of er bestaande kabels en leidingen in de tuin lopen. Deze moet je eerst opsporen om ongelukken te voorkomen. Neem hiervoor contact op met het Kabels en Leidingen Centrum (KLIC). Vraag ook de ‘huisaansluitingen’ op.

Bij 220 volt leg je speciale grondkabels (met metalen mantel) in de sleuf. Voor een stopcontact maak je een lus in de kabel. Zo is er voldoende ruimte om het stopcontact te monteren.

Grond- en buitenkabel                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     

De bedrading van een buitenlamp bestaat uit drie of vier soorten installatiedraad. Deze draden hebben alle vier  een andere kleur. De draden hebben de kleuren:
blauw;
bruin;
zwart
groengeel.

Bruin  is  de  fase.  Dit  is  de  stroomaanvoer.
Blauw  is  de  nuldraad.  Dit  is  de  stroomafvoer.
Zwart is de schakeldraad. Deze vervangt de bruine draad achter de schakelaar.
Groengeel  is  de randaarde. Deze draad staat in contact met de aarde. Wanneer er stroom op de armatuur komt te staan, zorgt de geelgroene rand aarde draad ervoor dat de stroom wordt afgevoerd naar de aarde. Dit is dus een soort veiligheidsdraad.

Buitenlampen met metalen armaturen die door het metaal eenvoudig stroom geleiden, moet je altijd aarden. Bij kunststof armaturen is dat niet nodig. Kunststof geleidt geen stroom. Alle elektrische aansluitingen in natte ruimten (bijvoorbeeld een badkamer) moet je met geaarde bedrading aanleggen.

kabeldoos

Voor het aan elkaar maken van kabels heb je lasdoppen en spatdichte kabeldozen nodig.  Als je met een schakelaar werkt gaat er een bruine draad naar de schakelaar en een zwarte draad van de schakelaar naar de lamp.

 

 

 

Kabels worden vastgezet met zadeltjes.

 

 

 

Kroonsteentjes  heb  je  nodig  om  de  bedrading  van  de  armatuur  aan  te  sluiten  op  de  bedrading  van  het lichtnet.
Bij laagspanning is montage eenvoudiger. Een lichtere kabel is voldoende. Raadpleeg de handleiding in de verpakking.

 

5       Solar verlichting
Als lampen op zonne-energie werken spreekt men over solarverlichting. Overdag laden zij  op en als het donker wordt, schakelen zij zichzelf aan dankzij de automatisch lichtsensor .
Hij is geheel draadloos.

Zonne-energieverlichting kun je eigenlijk alleen ’s zomers gebruiken. ’s Winters laadt de batterij vrijwel niet op.

Je kunt de lamp dan beter naar binnen halen. Wanneer het buiten weer wat lichter is, kun je de lamp naar buiten doen. Na twee dagen kun je de batterij via een schakelaar weer aanzetten. De zonnecellen zullen niet snel slijten. Helaas doet de batterij dat wel.

De lichtopbrengst van een zonne-energielamp is vergelijkbaar met een gloeilamp van 10 Watt. Het licht straalt niet ver uit en je kunt er niet bij lezen. Tuinverlichting op zonne-energie kun je gebruiken als sfeerverlichting en voor het markeren van paden.

 

Voordelen

Zonne-energieverlichting heeft een aantal voordelen:
a) Het is milieuvriendelijk en goedkoop. De lamp laadt zich overdag op en gaat ’s avonds aan.
b) Het is een oplossing voor de plekken in de tuin waar je moeilijk met elektriciteit kunt komen.
c) Er zijn geen stroomkosten.
d) Er hoeft geen bekabeling naar toe.
e) Het is veilig.

Nadelen

Naast voordelen heeft zonne-energieverlichting helaas ook nadelen:
a) De aanschaf van de goede zonne-energielampen is duur.
b) Ze zijn kwetsbaar.

6       Lampen
Naar lampen kun je op verschillende manieren kijken. Zo zal de een een lamp kiezen om zijn gemak, uiterlijk of materiaal terwijl de ander het energiegebruik veel belangrijker vindt.

6.1     Netstroom lampen
We gaan uit van:
– Een staande tuinlamp voor 230 Volt.
– Tuinlampen die bestaan uit een voet, een staander en een lichtbron.

Vaak is de voet één geheel met de staander. Dit zorgt voor een stevige constructie. Je moet de lamp echter nog wel op een andere ondergrond bevestigen. Deze ondergrond kan bijvoorbeeld een tegel zijn. Het voordeel van een tegel is dat de lamp nog steeds verplaatsbaar is. De staander is bedoeld om hoogte te krijgen. De staander is meestal hol van binnen, omdat hij anders te zwaar wordt. Bovendien kun je de bedrading zo onzichtbaar maken. De kap kun je meestal loshalen van de rest van de constructie, zodat je de lichtbron kunt aansluiten of vervangen.

 

Als lichtbron kun je verschillende soorten lampen gebruiken. De meest voorkomende zijn:

een gloeilamp;
een spaarlamp;
een halogeenlamp (spaarlamp);
een tl-buis (fluorescentie buis).
een LED-lamp

Gloeilampen en halogeenlampen hebben een laag rendement en worden steeds minder gebruikt.
Spaarlampen hebben een opstarttijd hetgeen nadelig is bij het gebruik van een bewegingsmelder.
Het beste voor het milieu zijn LED-lampen.

Je kunt lampen in verschillende sterktes krijgen. De sterkte van een lamp wordt in Watt weergegeven. Hoe hoger het getal, des te groter de lichtsterkte. Om tot eenzelfde lichtsterkte te komen hebben LED-lampen en spaarlampen een aanmerkelijk lager Wattage dan gloeilampen.

Lampen bevestigt men in een fitting. De maat van zo’n fitting wordt aangeduid met de letter E en het cijfer bijv. 27. Als je een lamp moet vervangen, dan staat er op het doosje van de lamp altijd de fittingmaat. In dit geval zou het E27 moeten zijn.

6.2     Zwakstroomlampen
De opbouw van een zwakstroomlamp is hetzelfde als de opbouw van een 230 volt – lamp. Het verschil zit in de stroomtoevoer en de lichtsterkte. Gewone buitenverlichting sluit je aan op het lichtnet. Hoe meer lampen je op dit lichtnet aansluit, hoe meer stroomverbruik je hebt.
Zwakstroom werkt anders. Bij zwakstroomverlichting sluit je alle lampen aan op een transformator. De transformator zet 230 volt om naar 12 volt.
Er kunnen verschillende lampen op een transformator al na gelang hoe groot die is. Bij een 100 Watt – transformator kun je bijvoorbeeld 5 lampen van 20 Watt aansluiten.
Wanneer een klant zwakstroomverlichting aanschaft, heb je altijd te maken met een complete set, die bestaat uit een transformator, kabel connectors en een aansluitkabel.

Een  transformator  zet  de  230  volt – netspanning  om  naar  een  veilige  12  volt -zwakstroom. Dit  is  een bescherming tegen kortsluiting en overbelasting. De transformators kun je in verschillende sterkten krijgen. (Ook de sterkte van transformators druk je uit in Watt.)

De aansluitkabel is een speciale kabel. De kabel is vrij plat. Dit is nodig om het aansluiten van de lampen of het verlengen van de kabel te vereenvoudigen.

Meestal hebben klanten extra losse kabels nodig om de zwakstroom buitenverlichting aan te sluiten. Er zijn losse kabels voor zwakstroom verkrijgbaar, maar let er wel op dat het om 12 volt – tuinverlichting gaat. Het is zeer vervelend als de klant thuis de lampen op de juiste plaats heeft bevestigd en de extra kabel past niet.

De  kabelconnectors  zijn  plastic  clips  met  een  koperen  binnenwerk.  Het  koperen  binnenwerk  bestaat  uit twee pinnetjes die met elkaar in verbinding staan. Bij het bevestigen van een lamp wordt de kabel op de twee pinnetjes gedrukt. De kabel maakt nu contact met het koper. Het plastic omhulsel sluit het geheel waterdicht af. Aan de lamp zit een stekker die je op de kabelconnector aansluit.

De armaturen zijn net als bij andere tuinverlichting in verschillende materialen verkrijgbaar. De meest voorkomende materialen zijn aluminium en kunststof. Als lichtbron zul je meestal een 10 watt- of 20 watt – gloeilamp of -spaarlamp gebruiken. Lampen met een hoger wattage dan 20 kun je eigenlijk niet gebruiken. Dit heeft te maken van de transformator. Een transformator heeft bijvoorbeeld 100 watt. Hierop kun je vijf lampen van 20 watt aansluiten. Gebruik je hogere wattages van bijvoorbeeld 50 watt dan zijn dit er maar twee.

7       Bewegingsmelders
Lampen met een bewegingsmelder zijn ideaal om ongenode gasten af te schikken. Vaak zijn ze geïntegreerd in de armatuur van de lamp. Ze kunnen alleen aangesloten worden op netspanning. Dit betekent bij een laagspanningsinstallatie dat je wel de hele installatie kunt bedienen maar niet een afzonderlijke lamp. Door het gebruik van bewegingsmelders is er altijd licht wanneer je naar buiten moet.

Er bestaan twee soorten bewegingsmelders: bewegingsdetectoren en warmtedetectoren. Een bewegingsdetector reageert op bewegingen, dus ook op de bewegingen van  takken  in  een  stormachtige  nacht. Een  warmtedetector  reageert  op  temperatuurschommelingen,  zoals lichaamstemperatuur. De sensoren hebben een bereik van 110 graden (dus iets meer dan een rechte hoek) tot 360 graden (rondom).

Alle lampen die je koopt, bevatten een gebruiksaanwijzing. Het is raadzaam deze gebruiksaanwijzing op te volgen als je de lamp gaat monteren. In de meeste gebruiksaanwijzingen staat dat je een bewegingsmelder het beste op twee meter hoogte kunt monteren. Door deze advieshoogte op te volgen zorg je voor een optimale reikwijdte van de detector.

Bij  een  lage  temperatuur  in  de  winter  is  de  reikwijdte  van  een  bewegingsmelder  groter  dan  in  een  warme zomernacht. Storingsbronnen die de lamp onnodig aan laten gaan moet je proberen te vermijden.

Bronnen:
Jouw portaal buitenverlichting

1 gedachte over “Tuinverlichting”

Plaats een reactie