Verduurzamen van hout

Verduurzamen van hout

Inleiding
De levensduur van Europees tuinhout is beperkt. Toch kun je het langer als tuinhout gebruiken door het te verduurzamen. Verduurzamen van hout is een methode waarbij je het hout meestal inwendig behandelt zodat het bestand is tegen allerlei vormen van aantasting.

1 Aantasting en bederf
Er zijn vier verschillende factoren waardoor aantasting kan optreden:

  • vocht;
  • schimmels en insecten;
  • zuurstof;
  • (hoge) temperatuur.

2 Verduurzamen
Hout kun je niet zomaar verduurzamen. Eerst moet je het hout:

  • drogen;
  • ontdoen van bast- en schorsresten;
  • alle houtverbindingen en boorgaten aanbrengen, zodat deze bewerkingen de verduurzaming niet (gedeel- telijk) ongedaan maken.

Om hout te verduurzamen kun je kiezen voor verschillende methoden.
Je kunt onder andere kiezen voor:

  • de Vacuümdrukmethode;
  • de Bespuit- of bestrijkmethode;
  • Drenken;
  • Dompelen.

2.1 Vacuümdrukmethode
Bij de Vacuümdrukmethode plaats je het hout in een grote metalen cilinder (tot vierentwintig meter lang en twee meter breed) waar je de lucht uit haalt (vacuüm). Zo’n cilinder heet een autoclaaf. Wanneer het vacuüm bereikt is, giet je het verduurzamingsmiddel in de autoclaaf en voer je de druk op tot ongeveer tien atmosfeer.
Zo pers je het verduurzamingsmiddel in het hout. Na afloop trek je de autoclaaf weer vacuüm om al het over- tollige middel terug in de voorraadtank te laten stromen. De tijd dat het hout in de autoclaaf ligt, is afhankelijk van de houtsoort. Deze manier van verduurzamen is verreweg de duurste, maar geeft ook het allerbeste effect. Vrijwel alle bedrijven passen deze methode toe. Als je het hout na het impregneren geforceerd droogt, zorg je er voor dat het middel ‘op zijn plaats blijft’.

2.2 Bespuit- of bestrijkmethode
Bij de Bespuit- of bestrijkmethode bespuit of bestrijk je het hout met het verduurzamingsmiddel. Dit kan de klant zelf doen maar is een minder goede methode. Met deze methode kun je namelijk scheuren en naden  niet  verduurzamen,  omdat  je  ze  niet  of  onvoldoende  met  het  middel  kunt  bewerken.  Omdat  deze scheuren en naden niet verduurzaamd zijn, kunnen hier gemakkelijk micro-organismen, schimmels en insecten naar binnen. Bedrijven gebruiken deze methode niet.
De Bespuit- of bestrijkmethode lijkt op verven of lakken. Dit zijn echter geen verduurzamingsmethodes.

Je kunt hout behandelen met:
a) Dit is speciale beits voor onderhoud van verduurzaamd hout (hout dat is behandeld);
b) Dit is speciale verfbeits die het hout beschermt tegen weersinvloeden en het bovendien een andere kleur geeft
c) Deze gaat het vergrijzen van teakhouten meubelen en andere hardhoutproducten tegen
d) verf

Met tuinbeits, tuindecoratiebeits en teakolie houdt het hout zijn natuurlijke uitstraling. Met verf kan het  hout  elke  gewenste  kleur  krijgen  maar  de  structuur  van  het  materiaal  wordt onzichtbaar

2.3 Drenken
Bij de methode Drenken dompel je het te verduurzamen hout onder in een bak met verduurzamingsmiddel. Hierbij geldt de vuistregel dat voor iedere centimeter dat het hout dik is, het hout 24 uur ondergedompeld moet blijven met een maximum van zeven dagen. De kern van het hout zul je met deze methode nooit bereiken. De methode Drenken geeft niet zo’n diepe indringing als de vacuümdrukmethode. Bij een dwarsdoorsnede zul je dan ook zien dat het middel lang niet helemaal is ingedrongen.

2.4  Dompelen
De methode Dompelen is een makkelijke methode. Bij deze methode dompel je het te verduurzamen hout in een bak. De dompeltijd varieert tussen de tien en twintig minuten. Doordringing naar de diepere houtdelen is niet mogelijk.

2 Verduurzamingsmiddelen

Het impregneren of verduurzamen van hout gebeurt met chemische middelen. Deze middelen bestrijden de schimmels die houtrot veroorzaken. De chemische middelen moeten lang werken om de schimmels tegen te houden. Het zijn dan ook middelen die langzaam afbreken. Ze zijn daarom milieubelastend.
Welke middelen je mag gebruiken bepaalt het College voor de Toelating van Bestrijdingsmiddelen (CTB). Dit college  is  aangesteld  door  de  overheid  en  toetst  de  bestrijdingsmiddelen  op  hun  toelaatbaarheid.  Punten waarmee het college rekening houdt zijn milieu en volksgezondheid.
Het CTB test zowel nieuwe als reeds eerder toegelaten middelen. De eisen die de overheid stelt, veranderen immers en worden steeds zwaarder. Naast de overheid stellen ook de milieubeweging en de consumentenbond steeds hogere eisen.
Sinds januari 2000 zijn de toelatingsregels weer verzwaard en heeft het CTB een aantal middelen verboden. De verduurzamingsmiddelen mogen nu geen koper, chroom en arseen meer bevatten en ze mogen niet meer gebruikt worden voor de verduurzaming van hout dat bestemd is voor de consument en dat in contact kan komen met de grond, het grondwater of het oppervlaktewater. Handel in en import van verduurzaamd hout is echter nog steeds toegestaan. Ook mogen de impregneerbedrijven doorgaan met het produceren van verduurzaamd hout voor de buitenlandse markt, dus voor de export. Mogelijk worden de regels nog aangescherpt.

De verduurzamingsmiddelen die het CTB sinds januari 2000 heeft verboden, zijn:
Wolmanzouten.
Dit zijn mengsels van koper- en chroomverbindingen aangevuld met arseen, borium, fluor of zink. De wol- manzouten geven het hout de groen-blauwe kleur. Deze middelen bevatten zware metalen en zijn schadelijk voor het milieu.
Creosootolie.
Dit is een destillaat uit steenkoolteer; een middel dat nog maar weinig werd toegepast en al eerder is verboden door het CTB. Met creosootolie verduurzaamd hout heeft een bruine kleur, is vettig en ruikt rokerig.
Carbolineum.
Dit middel lijkt op creosootolie en werd net zoals creosootolie al eerder verboden door het CTB. Bij behan- delingen met carbolineum wordt alleen de oppervlakte bewerkt. Een voordeel van het gebruik van carbolineum is dat droogtescheuren en naden bij deze methoden ook goed worden verduurzaamd.

3 Milieuproblemen (impregneren)
Verduurzamingmiddelen kunnen uitlogen in het milieu. Uitloging is het proces waarbij stoffen uit het hout ontsnappen en terechtkomen in de lucht, het water of de bodem. Deze stoffen zoals arseen, koper en broom zijn slecht afbreekbaar en schadelijk voor bodem- en waterorganismen. De mate van uitlogen van deze stoffen is afhankelijk van hoe goed het verduurzamen is gebeurd.
Het afval van verduurzaamd hout kun je niet zo maar afvoeren. Het storten van dit afval is niet mogelijk door het  proces  van  uitloging van  gevaarlijke  stoffen.  Ook  kun  je  het  afval  niet  zonder  meer  verbranden,  omdat daarbij schadelijke stoffen kunnen vrijkomen. Het is vanwege deze schade aan bodem- en waterleven en de bedreiging  van  de  gezondheid  van  mens  en  dier  dat  de  milieubeweging  en  de  consumentenbond  al  jaren pleiten voor een totaal verbod op verduurzamingsmiddelen.

4 Zonder chemicaliën
Het  is  ook  mogelijk  hout  te  verduurzamen  zonder  het  gebruik  van  chemicaliën  Voorbeelden  van  dergelijke methoden zijn:

  • de Stellac-methode;
  • de PLATO-methode;
  • de Perdure-methode.

4.1 Stellac-methode
Bij de Stellac-methode maak je het hout duurzaam door stoffen die van nature in het hout zitten op een of andere manier te laten reageren op warmte. De duurzaamheid van Stellac-hout is te vergelijken met Bangkirai en Azobé (duurzaamheidklasse 1 en 2). De Stellac-methode is genoemd naar het Finse bedrijf Stellac Oy dat de methode heeft ontwikkeld.
4.2 PLATO-methode
De PLATO-methode is weer heel anders. PLATO staat voor het Providing Lasting Advanced Timber Option- proces. Vertaald betekent dit zoveel als voorzien in een blijvend goed soort hout. In het PLATO-proces wordt hout in een waterige oplossing onder hoge temperatuur en druk verdicht waardoor de hardheid en duurzaamheid van het hout worden vergroot. De PLATO-methode duurt vier tot zes uur, afhankelijk van het soort hout. Daarna start het drogen dat enkele dagen kan duren. Na de eerste verhitting vindt een tweede verhitting plaats. Het hout wordt ongevoelig voor schimmels en insecten. Net als hardhout valt met de PLATO-methode behandeld hout onder de duurzaamheidklasse 1 en 2. Het effect van het PLATO-proces op het milieu lijkt gunstig ten opzichte van andere verduurzamingmethoden. Je gebruikt bij deze methode geen schadelijke chemicaliën. Daarnaast is de totale hoeveelheid energie die je met deze methode verbruikt vergelijkbaar met het energie- verbruik van andere methoden. De productiekosten van het PLATO-hout zijn relatief hoog.
4.3 Perdure-methode
Dan bestaat er ook nog de Perdure-methode. Het Perdure-hout is gemaakt van massief hout of houtvezels. Deze grondstof ondergaat een hittebehandeling waarbij het hout vaster van structuur wordt. Het product neemt door de behandeling minder vocht op. De vorm wordt vaster: krimpen en uitzetten zijn daardoor tot een minimum teruggebracht.

5  Tropisch Hardhout
Tropisch hardhout komt van langzaam gegroeide bomen en is daardoor hard en minder gevoelig voor bederf. In dit langzaam groeien schuilt het probleem dat vervanging van bomen lang duurt. Hierdoor worden tropische bossen bedreigd.

Het tropische regenwoud vervult een aantal functies:

  • Bescherming tegen bodemerosie (bij hevige regen spoelen anders hele bodemgedeelten weg).
  • Opslag van  erfelijk  materiaal  (hierdoor  is  het  mogelijk  meer  gewassen  te  kruizen  en  is  er  meer  erfelijk materiaal).
  • Opslag van geneeskundige planten;
  • Herbergen van soms nog onbekende dier- en plantensoorten.
  • Leefgebied voor mensen die daar al jaren leven.
  • Economische waarde (het hout brengt geld op waar weer andere producten mee kunnen worden gekocht).

Het oorspronkelijk regenwoud, waar de mens geen invloed op heeft gehad, heeft een natuurlijk evenwicht. De plantengroei (de binding van koolstof) enerzijds en de vertering/verrotting (productie van koolstof) anderzijds vormen een evenwicht.
Het verdwijnen van de tropische bossen heeft een aantal oorzaken. De bevolkingsaanwas is groot. Mensen moeten kunnen wonen en eten. Het gevolg hiervan is uitbreiding van bestaande steden en het vestigen van nieuwe. Dit heeft weer tot gevolg dat er een toename is van de vraag naar landbouwgronden (vaak zwerfland- bouw). Daarnaast ontwikkelt de industrie zich. Voor al deze activiteiten is hout nodig, als bouwmateriaal en als brandstof. Daarbij is het landelijk inkomen vaak heel laag. De verkoop van hout is nodig om de aankoop van andere goederen te bekostigen.

International Tropical Timber Organization (ITTO)
Het verdwijnen van de regenwouden is vooral te wijten aan:

  • de stedenbouw;
  • industrie en infrastructuur;
  • de zwerflandbouw;
  • de aanleg van plantages voor bijvoorbeeld koffie en thee.

Zwerflandbouw  wordt  door  de  arme  bevolking  uitgevoerd  om  in  leven  te  blijven.  Slechts  weinig  hout  wordt gekapt voor de verkoop; het is grotendeels voor eigen gebruik. Denk maar eens aan Nederland dat vroeger een land met water en bos was. Door de bevolkingsgroei ontstaat verstedelijking. De bossen worden gekapt om plaats te maken voor de mens. De omvang van de export van tropisch hardhout is maar een fractie van de totale houtkap. Waar wel naar moet worden gestreefd, is om in goed overleg met de betreffende landen te komen tot een verantwoord bosbeheer. Dit betekent niet alleen bos kappen, maar ook de beplanting instand- houden.

Speciaal daarvoor is de International Tropical Timber Organization (ITTO) opgericht. In deze organisatie zijn producerende landen en consumerende landen vertegenwoordigd. Het doel van de organisatie is om het tropisch regenwoud niet verder te laten slinken. Duurzaam bosbeheer speelt hierbij een belangrijke rol.

6 Vervangers van tropisch hardhout
Een andere manier om het probleem van de regenwouden op te lossen is het zoeken naar mogelijke vervangers van tropisch hardhout. Er zijn genoeg houtsoorten met dezelfde natuurlijke duurzaamheid. Robinia gaat van nature net zo lang mee als tropisch hout, klasse 1 of 2, maar op dit moment is het nog niet mogelijk Robinia te leveren met voldoende lengte en dikte. Bovendien zijn er in het verleden weinig Robiniabomen aangeplant voor de houtproductie. De bomen zijn pas na ongeveer veertig jaar volgroeid en geschikt om te worden verzaagd. Op dit moment worden de bestaande soorten geselecteerd op groeisnelheid om zo in kortere tijd meer volgroeide bomen te krijgen. Maar het duurt nog enkele jaren voordat dit effect heeft.

1 gedachte over “Verduurzamen van hout”

Plaats een reactie