Glas en kristal

Glas en kristal

Inleiding:
Glazen vazen worden veel gebruikt om bloemen in te zetten. Het gebruik van glazen vazen heeft veel voordelen n.l. glas is zeer gemakkelijk schoon te maken, glas is meestal transparant zodat je het waterniveau goed in de gaten kunt houden en machinaal gemaakt glas is vaak goedkoop. Het grote nadeel van glas is dat het zeer breekbaar is.

1 Geschiedenis
De glasindustrie is al zeer oud. Het oudste glas is in de natuur gevormd. Waarschijnlijk is het van vulkanische oorsprong. Men noemt dit glas dan obsidiaan. (halfedelsteen)
De oude culturen maakten er messen, speer- en pijlpunten van. Later maakten de oude Egyptenaren, Grieken en Romeinen glazen voorwerpen zoals flesjes voor het bewaren van parfum.
Omstreeks het begin van onze jaartelling werd in de stad  Sidon het huidige Libanon (het midden oosten) de mogelijkheid van het glasblazen met behulp van een holle blaaspijp uitgevonden. Met de uitvinding van deze blaaspijp ontstaat er een geheel nieuwe manier voor het produceren van glas. Men kon vanaf toen, mooie perfecte vormen van zeer dun glas maken. Deze techniek voor het blazen van glas wordt heden ten dagen nog steeds op grote schaal toegepast.

De oudste Europese glasindustrie vinden we in Noord-Italië (Padua, en Ravenna ). Nog bekender is misschien wel het eiland Murano in de baai van Venetië. Daar wordt al eeuwen lang hoog waardig glas gemaakt.
Veel van deze prachtige voorwerpen kun je nog bewonderen in Leiden in het oudheidkundig museum en ook in het glasmuseum in Leerdam.

Vanaf het allereerste begin van het maken van glas is   waarschijnlijk een zandachtig materiaal gebruikt als basismateriaal. Het materiaal kwarts werd als zwerfblokken verzameld; pas na de zeventiende eeuw werd het uit de grond gehouwen, uitgegloeid met een hout gestookt vuur, afgekoeld en daarna vermalen tot zand korrelig fijn materiaal. Het vermalen gebeurde door mankracht of met watermolens. Pas sinds een paar eeuwen kunnen we beschikken over het juiste samengestelde zand; daarmee kwam een einde aan de dure en ongezonde verwerking van kwarts.Om kwarts of zand te kunnen gebruiken bij de fabricage van glas, moet het smeltpunt aanzienlijk worden verlaagd. Dit is lang een lastig probleem geweest. Achtereenvolgens zijn potas, glauberzout en soda gebruikt om het smeltpunt te verlagen.

2 Assortiment
Glas is een materiaal dat vrijwel in alle vormen kan worden geproduceerd. Het kan doorzichtig of ondoorzichtig zijn blank of gekleurd.

2.1   Indeling naar gebruik
Glas wordt veel gebruikt in onze dagelijkse omgeving. Voorbeelden daarvan zijn:
–          verpakkingsglas.  Bijvoorbeeld: flessen en potten voor de levensmiddelen industrie
–           spiegel/vensterglas, ook wel vlakglas genoemd.  Bijvoorbeeld: ramen en spiegels
–           laboratoriumglas dit kan tot zeer hoge temperaturen verhit worden zonder dat het smelt.
Bijvoorbeeld: reageerbuisjes
–          Gebruiksglas  gebruiksvoorwerpen van glas. Bijvoorbeeld: Vazen, Glazen, en borden.
–           Decoratieve voorwerpen: Bijvoorbeeld: Kunstvoorwerpen, siervazen en glazenobjecten

2.2   Indeling naar samenstelling
Naast dit gewone gebruiksglas, zien we ook glas van een hogere kwaliteit met een grote esthetische waarde. In het verleden zijn hiervan heel veel voorbeelden te vinden . Glas is voor veel mensen een favoriet verzammelobject. Ook wordt er veel glaswerk verkocht voor het decoreren van de woning.
2.2.1    Natronglas
Gewoon glas, wat het meest wordt toegepast. Het wordt gebruikt voor de automatische en ambachtelijke fabricage van:
–          Holglas          (bijv. flessen)
–          Vlakglas         (venster, spiegels)
Grondstoffen voor natronglas zijn:
–          Kwartszan
–          Kalk
–          Soda
Men laat dit mengsel in een zgn. kuip of bekken-ovens, bestaande uit één of meer vuurvaste potten, smelten bij een temperatuur van ongeveer 1400 graden Celsius. Van deze stroopachtige massa kan men dan glazen voorwerpen blazen of persen.
2.2.2    Kristalglas (loodglas, kristal)
Kristal is een product dat in de regel minder voorkomt. Het wordt veel gebruikt voor de fabricage van wijnglazen, karaffen e.d. Het is van oudsher een luxe artikel. Veel oma’s hebben in de kast nog wel een glasservies staan, waar je als kind vast niet aan mocht komen. “ Pas op, het is wel ECHT kristal”
Omdat kristal langzamer stolt dan glas is het duurder. Het kost meer tijd om het te vervaardigen.
Grondstoffen voor kristalglas zijn:
–          Zand
–          Lood
–          Soda

Door toevoeging van glasscherven krijgt men tijdens de smelting van de grondstoffen een betere menging en een snellere smelting. Chemicaliën worden toegevoegd om organische verontreiniging te verwijderen en om bepaalde kleuren te verkrijgen. De kwaliteit van kristalglas wordt bepaald door de hoeveelheid lood; meestal is dit 24%. Door de aanwezigheid van lood is het mogelijk zeer dun kristal te vervaardigen. Het geeft sterkte aan het produkt. De E.G. heeft richtlijnen aangegeven over het vermelden van dit percentage lood op een goudkleurig etiket. Dit etiket kan rond, vierkant of driehoekig zijn. Kristalprodukten uit landen buiten de E.G. hoeven niet verplicht dit goud kleurig stickertje te hebben, maar zijn wel kristal. Dit goudkleurig stikertje is rond met daarop “CRISTAL SUPERIEUR” Door de toevoeging van chemiekalien kan kristel een kleur krijgen. Veel gemaakte kleuren zijn rood, zwart en roze. Van oudsher worden kristalen voorwerpen geslepen om zo een decoratie op het voorwerp aan te brengen.

2.3    De verschillen tussen glas en kristal

(natron)glas

 

Kristal
Hard

 

Zeer hard (door toevoeging van Lood)
Doffe klank

 

Zeer heldere klank
goedkoper

 

duurder
Minder helder

 

helder

 3 Vormgeving
Glazen voorwerpen en artikelen worden “handmatig” en machinaal gevormd.

3.1   Glasblazen
Bij het mondblazen gaat men als volgt te werk:
1)   Men verhit de grondstoffen tot een temperatuur van 1500 graden Celsius, waardoor ze tot een   stroperige massa samensmelten.
2)   Met behulp van een blaaspijp (ijzeren buis van 1 a 1,5 meter lang, 2 cm. dik, waarin een holle binnenbuis van 1 cm.) haalt de glasblazer een prop glas (= post) uit de glasvloed. De hoeveelheid die aan deze pijp blijft hangen noemen we dus een “post” glas. Hij blaast deze tot een bel die een bepaalde vorm krijgt. Men kan in de vrije ruimte blazen (vormen) of men kan in een mal bepaalde vormen blazen.
3)   Daarna worden eventueel nog een voetje, oren e.d. aangebracht. Hiervoor is dan meestal een assistent met tangen, metalen scharen, houten knotsen e.d. aanwezig om de uiteindelijke vorm aan te brengen.
4)   Als het voorwerp klaar is wordt het op eer lopende band geplaatst. Deze gaat langzaam door een koeltunnel om de spanningen die in het glas zijn ontstaan tijdens het blazen, geleidelijk te laten afvloeien. De koeltunnel begin op 500 graden Celsius en eindigt op kamer temperatuur.

Dit hele proces van afkoelen duurt ongeveer 25 uur. Dan is de spanning uit het glas. Gebeurt dit niet dan springt het glas in duizend stukken uit elkaar.

 

3.2    Machinaal vervaardigen
Zowel holglas( bijv. vazen) als vlakglas (bijv. ramen) wordt machinaal gevormd.
Bij holglas zuigt een machine een grote hoeveelheid “vloeibaar” glas  uit de glasoven in een mal. Daarna wordt er lucht in de mal geblazen. Hierdoor wordt het materiaal in de mal gedrukt en koelt tevens  af. Door het openen van de mal, kan het glas eruit genomen worden.

4.    Afwerking en decoratie
Als laatste behandeling moet het glas afgewerkt worden, d.w.z. scherpe randjes moeten worden verwijderd. Eventueel volgt nog een decoratie waarvoor verschillende technieken beschikbaar zijn. Daarna volgt een laatste controle en is het product klaar.

Verschillende decoratietechnieken zijn:
1 slijpen: Door het glas tegen een slijpsteen te houden worden er streepjes weggeslepen. Daardoor ontstaat er een motief.
2 graveren: Met een graveerpen kun je iedere gewenste decoratie maken. Dit wordt vaak toegepast om glas van een tekst te voorzien.
3 zandblazen / zandstralen: Onder een hoge druk wordt er zand op het glas gespoten. Hierdoor wordt de “huid”van het glas bekrast. Dit geeft een matachtig effect. Je kunt dit doen voor het gehele product, maar ook voor een deel ervan, door de andere delen af te schermen.
4 beschilderen: Met speciaal glasverf en penseel  kun je glas beschilderen.
5 etsen: Door het glas te behandelen met een zuur wordt de buitenkant van het glas “weggevreten” ,waardoor er een matachtig uiterlijk ontstaat. Door behaalde delen van het glas af te scheren, alvorens het glas in een zuurbad gaat, ontstaat er een combinatie van transparant en matachtig glas.
6 Screen: Bij deze techniek wordt er door middel van een sjabloon verf op het glas aangebracht. Die verf wordt vervolgens ingebrand.
7 Transfer: Het plakken van sticker op glas. Deze techniek is wel erg gevoelig voor schoonmaken
8 Toevoegen van kleurstoffen/ pigmenten: Door het toevoegen van kleurstoffen/pigmenten aan het vloeibare glas kun je bijna iedere gewenste kleur krijgen. Ook is het mogelijk het glas van meerder kleuren te voorzien.

5.  Bloemen in glas
Glas neemt terecht een belangrijke plaats in binnen de bloemenbranche.  De combinatie van plantaardige materialen en glas kan erg mooi zijn. Wanneer we bloemen in glas schikken moeten we, omdat het meeste glas doorzichtig is, er rekening mee houden dat ook de bloemstelen in het lijnenspel een rol spelen. Een goede verhouding tussen ondergrond en plantaardig materiaal is een vereiste.

We zullen er in het algemeen rekening mee moeten houden, dat glas door gebruik van een houdbaarheidsmiddel troebel wordt. Daarom is het aan te bevelen om een speciaal houdbaarheidsmiddel te gebruiken. Dit houdbaarheidsmiddel voorkomt dat het water troebel wordt. Dit product wordt onder andere geleverd door Chrysal onder de naam Chysal Kristal Clear.
Ook moeten we er rekening mee houden dat, wanneer we kippengaas of ijzerdraad als hulpmiddel gebruiken, dit door roestvorming, lelijke vlekken op het glas kan achterlaten. Omdat glas transparant is, dienen we ervoor zorgen dat een hulpmiddel (bijv. steekschuim) goed weggewerkt wordt. Hiervoor kunnen we gebruik maken van o.a.: steentjes, mos, blad, folie of kleurstof.

1 gedachte over “Glas en kristal”

Plaats een reactie