Coniferen

Kenmerken

Algemeen
Letterlijk vertaald betekent conifeer ‘kegeldragende’.
De zaden van de coniferen zitten verpakt in de kegels, die vele vormen en grootten kunnen aannemen. Elke conifeer heeft zijn eigen kegelvorm. De Taxus heeft geen kegels. Deze draagt een soort bessen.
De bladvorm van coniferen is heel apart. De bladeren hebben de vorm van naalden of schubben. Deze blijven meerdere jaren aan  de  takken zitten.  Hierdoor zijn de meeste coniferen wintergroen. Er zijn ook coniferen die hun bladeren jaarlijks verliezen. Dit geldt voor de Larix en de Ginkgo.
Kenmerkend voor alle coniferen is de typische lucht die vrijkomt als de tak of de bladeren beschadigd worden. Deze geur wordt veroorzaakt door hars.
Coniferen behoren, in tegenstelling tot andere tuinplanten, tot de naaktzadige planten. Dit betekent dat de zaden niet in een zaaddoos of vrucht zitten.  Ze  liggen open en bloot tussen de schubben van de kegels..

Grootte
Je hebt ’m waarschijnlijk wel eens op een plaatje gezien: Sequoiadendron giganteum, de mammoetboom. Dat is de grootste conifeer ter wereld. Hij kan een hoogte bereiken van honderd meter en een doorsnede van tien meter. Die zul je wel niet zo snel in een tuin tegenkomen.

Coniferen kun je in 4 groepen verdelen:

Hoogte
Hoge coniferen

Middelhoge coniferen

Lage coniferen

Dwergconiferen

 

Meer dan 10 meter

Van 2 tot 10 meter

Van 1 tot 2 meter

Kleiner dan 1 meter

In het tuincentrum worden vaak kleine coniferen verkocht onder de noemer ‘ dwergconiferen’. Vaak is dat niet juist omdat veel van deze coniferen uitgroeien tot lage of zelfs middelhoge coniferen. Ze doen er weliswaar enige jaren over maar ze worden het wél. Meestal worden ze dan gerooid omdat men ze dan te groot vindt.

Groeivorm (habitus)
De mens heeft in de loop der jaren een groot aantal coniferenrassen gekweekt. Vandaar dat het assortiment tegenwoordig enorm groot is. Ze zijn er in allerlei hoogtes, groeivormen en kleuren. De meeste coniferen hebben een piramidale groeiwijze, maar er zijn ook bolvormen, zuilvormen, treurvormen en breed uitgroeiende vormen. En als een conifeer geënt wordt op een onderstam ontstaan er treurvormen en kleine bolvormige boompjes.

Coniferen heb je in allerlei vormen.

 

Een groot aantal coniferen kunnen ook als haag aangeplant worden. Ze worden dan één of tweemaal per jaar in vorm geknipt.

Sierwaarde
De meeste sierwaarde danken de coniferen aan het feit dat ze hun blaadjes behouden en daarmee ’s winters kleur geven aan de tuin. Verder ontlenen coniferen hun sierwaarde aan de groeivorm, de bloem of de kegel, de stam, of een combinatie hiervan.

Sierwaarde aan de groeivorm
Coniferen kunnen hun sierwaarde ontlenen aan hun groeivorm. In de figuur zie je voorbeelden hiervan. Op basis van de groeivorm worden ze op diverse manieren ingedeeld. Zo onderscheidt men: kegelvorm, piramidevorm, bolvorm, bodem bedekkende vorm en zuilvorm. Een andere indeling is opgaande vorm en liggende vorm.

Sierwaarde aan het blad
Coniferen  kennen  een  grote  verscheidenheid  aan  bladkleuren.  Er  zijn  lichtgroene,  donkergroene,  blauwe, grijsgroene en gele coniferen. Behalve de kleur is ook de textuur belangrijk. Kijk maar eens van een afstand naar coniferen. Je zult zien dat de ene plant grover lijkt dan de ander. Coniferen met kleine of smalle naalden komen veel fijner over dan die met brede naalden of schubben. We spreken dan van een fijne textuur. De meeste coniferen behouden ’s winters hun blad en daarmee ook hun kleur. Enkele soorten laten hun bladeren wél vallen, bijvoorbeeld de Lariks. De bladeren van de taxus zijn giftig. Ze kunnen dodelijk zijn voor paarden. Sommige tuincentra zamelen snoeihout van cactus in. Hieruit worden stoffen gehaald voor chemotherapie tegen kanker.

Sierwaarde aan de bloem of de kegels
De bloei van coniferen is over het algemeen erg onopvallend. De bloemen zijn meestal erg klein en geelgroen van kleur. Een uitzondering daarop vormt bijvoorbeeld Abies koreana, de Koreaanse den. Die draagt al op jonge  leeftijd  mooie  paars  gekleurde  kegels.  Ook  de  fraaie  roodgekleurde  vrouwelijke  bloemen  zijn  heel opvallend.             De kegels van Abies koreana zijn erg fraai. De taxus heeft fel rode bessen. De pitten zijn zeer giftig.

Sierwaarde aan de stam
Coniferen kunnen op latere leeftijd een mooie stam vormen, die opvalt door z’n kleur of z’n structuur. De stam kan  heel  ruw  worden  doordat  schors  openbreekt.  De  takken  van  jonge  coniferen  kunnen  tijdens  de  kweek makkelijk uitgebogen worden. Daardoor kunnen in een later stadium bonsais ontstaan.

Bloeitijd en kleur
De bloeitijd van coniferen is niet zo belangrijk. Alleen de soorten met gekleurde bloemen zijn wellicht belangrijk. Meestal zijn de bloemen erg klein en vallen alleen op doordat ze massaal aanwezig zijn. Veel coniferen produceren enorme hoeveelheden stuifmeel dat bij beweging vrijkomt. Dan komt er een wolk stuifmeel uit de plant. Vooral bij de Taxus is dit verschijnsel goed te zien. De kegels (zaaddozen) zijn veel belangrijker. Ze kunnen allerlei vormen aannemen, van een klein bolletje tot een grote kegel of zelfs bessen. ’s Zomers al hangen ze aan de conifeer, maar pas in het najaar verkleuren ze en worden beter zichtbaar. De kleur van de kegels en bessen varieert van paars tot groen en bruin.

Standplaats en grondsoort
Coniferen stellen eisen aan de standplaats. Coniferen met gekleurd blad bijvoorbeeld groeien het beste in de zon.  Andere  coniferen  kunnen  ook  in  de  schaduw  groeien.  Ook  de  grondsoort  is  heel  belangrijk.  Niet  alle soorten  kunnen  op  zware  grond  (kleigrond)  groeien.  De  meeste  geven  de  voorkeur  aan  losse,  humusrijke grond.

Toepassingen
Coniferen worden voor een aantal doeleinden aangeplant. In particuliere tuinen vooral om hun sierwaarde van de  bladkleur,  de  kegels  en  de  groeivorm.  Ze  worden  ook  gebruikt  om  een  dichte  haag  te  vormen,  die bescherming  biedt  tegen  inkijk  van  de  buren  en/of  de  wind.  Ook  voor  de  sier  worden  hagen  tegenwoordig aangeplant. Daarbij worden de meest ingewikkelde patronen gemaakt. Picea en Abies worden gebruikt als kerstboom.

Maatvoering en kwaliteit
In de handel wordt de maatvoering van coniferen als volgt geregeld:

  • Bij opgaande coniferen wordt de lengte van de conifeer aangegeven. Een schijncypres 80-100 bijvoorbeeld heeft een lengte tussen de 80 en 100 centimeter.
  • Bij platgroeiende of breed uitgroeiende coniferen kan geen lengtemaat gegeven worden. Hierbij wordt de doorsnede van de conifeer aangegeven, bijvoorbeeld 20-30.

Bij coniferen in een pot (container) wordt bovendien de c van container aangegeven. Een schijncipres 80-100 c5 bijvoorbeeld heeft een lengte tussen de 80 en 100 centimeter en is opgekweekt in een container van 5 liter. Bij coniferen die op stam zijn geënt, wordt de ent-hoogte aangegeven.

Met betrekking tot de kwaliteit zijn de volgende punten belangrijk:

Bovengronds:
-De stam moet recht zijn.
-De stam en de takken mogen niet beschadigd zijn.
-De takken moeten regelmatig over de stam verdeeld zijn.
-De conifeer moet ziektevrij zijn.

Ondergronds
-De wortels mogen niet beschadigd zijn.
-De kluit moet goed stevig zijn.
-Aan de kluit moet een gaaslap (‘broek’) geknoopt zijn.

Een conifeer planten
Coniferen worden altijd met een kluit geplant, anders gaan ze namelijk bijna altijd dood. Een uitzondering hierop vormt de Taxus. Die kun je tot een hoogte van 50 cm nog zonder kluit planten. Het is ook zaak om coniferen nauwkeurig te planten. Als je namelijk te diep plant gaat de conifeer ook dood. De volgende zaken zijn erg belangrijk bij het planten van coniferen:

  • planttijden;
  • grootte en diepte van het plantgat;
  • het verwijderen van de gaaslap;
  • het planten.

Het planten van een conifeer is niet zo moeilijk.

De beste tijd om coniferen te planten zijn de maanden augustus – september en april – mei. Dan is namelijk de bodemtemperatuur optimaal zodat de wortels meteen kunnen gaan groeien. Dat is belangrijk omdat een conifeer het hele jaar door water verdampt. Hij zou dus snel uitdrogen als de wortels niet actief zijn. Een conifeer in een pot (container) kun je het hele jaar door planten.

Het plantgat moet voldoende diep en groot zijn. De kluit moet er ruim in passen. Je moet de conifeer net zo diep  planten  als  deze  op  de  kwekerij  gestaan  heeft.  De  grond  moet  goed  luchtig  zijn.  Storende  lagen  en wateroverlast zijn slecht voor de groei. Bij het planten moet je de gaaslap losknopen of verwijderen. De knopen in de gaaslap kunnen namelijk groeiremmingen veroorzaken. Ook de nazorg is erg belangrijk. Watergebrek is

de voornaamste oorzaak van het doodgaan van coniferen na het planten. Adviseer de klant dus om goed water te geven tot enkele weken na het planten.

Het is niet eenvoudig om coniferen te verplanten. Afhankelijk van de groeisnelheid en de hoogte is het zelfs al na enkele jaren niet meer mogelijk. Dan kun je de klant het beste adviseren om een nieuw exemplaar te kopen.

Coniferen verzorgen
Coniferen hoeven bijna niet te worden verzorgd. Coniferen worden gesnoeid om mooi vol te blijven en niet te breed te worden. Als ze te hoog dreigen te worden kan men de kop eruit halen.

Snoeien van coniferen
Coniferen  kunnen  worden  onderverdeeld  in  naald-  en  schub-coniferen.

Naaldconiferen  worden  bijna  nooit gesnoeid. Uitzondering daarop is de taxus. Deze wordt vaak als haag aangeplant.Schubconiferen worden wel gesnoeid. Dit moet het liefst bij bewolkt weer gebeuren om verbranding te voorkomen. Als je een conifeer goed bekijkt, zul je zien dat de takken binnen in de plant kaal zijn of bruine schubben hebben.  Dat  wordt  veroorzaakt  door  het  gebrek  aan  licht.  Aan  de  uiteinden  van  de  takken  zie  je  groene schubben. Het nieuwe schot is lichter van kleur. Bij het knippen van coniferen moet je goed opletten dat je niet te diep knipt. Je moet nog groene schubben aan de plant laten zitten. Een conifeer kan niet meer uitschieten op het kale hout. Een uitzondering hierop is de taxus. Deze kan heel diep teruggeknipt worden.
De beste tijd om schubconiferen te snoeien is augustus. Haagconiferen kun je het best in mei, juni en/of in augustus knippen.
Bij snelle groeiers moet je vaak tweemaal per jaar knippen. Voor het snoeien van coniferen gebruik je meestal een heggenschaar. Een taxus loopt opnieuw uit als deze diep teruggeknipt is.

Bruinverkleuring en bladval
De bladeren van coniferen gaan gemiddeld 3 tot 5 jaar mee. Daarna vallen ze af. Hierdoor tref je onder coniferen altijd afgevallen bladeren aan. Door milieuvervuiling kunnen de bladeren eerder verslijten en afvallen. Hierdoor wordt de sierwaarde van de plant aangetast.
Door lichtgebrek zullen de takken binnen in de boom of struik meestal bruin verkleuren. Bruinverkleurde takken lopen niet meer uit als je erop terugsnoeit.
Een ander oorzaak voor bruinverkleuring is takluis. Hierdoor kunnen hele takken bruin verkleuren.Door bruin verkleuring worden coniferen brandgevoelig en daardoor kwetsbaar voor vandalisme. Om deze reden kan het op bepaalde plaatsen onverstandig zijn om coniferen langs de weg te planten.

SORTIMENT
============================================

  1. Abies balsamea ‘Nana’ dwergbalsemden
  2. Abies koreana koreaanse den
  3. Cedrus libani `Glauca Pendula’ treurceder
  4. Cryptomeria japonica `Cristata’ japanse cipres
  5. Chemaecyparis lawsonina schijncipres
  6. Chamaecyparis lawsoniana `Columnaris’ schijncipres
  7. Chamaecyparis lawsoniana `Lane’ schijncipres
  8. Chamaecyparis obtuse `Nava Gracilis’  dwergcipres
  9. Chamaecyparis pisifera `Filifera Aurea’  dwergcipres
  10. Juniperus communis `Compressa’ jeneverbes
  11. Juniperus squamata `Blue Carpet’ jeneverbes
  12. Juniperus media `Old Gold’ jeneverbes
  13. Larix kaempferi japanse lork
  14. Larix kaempferi ‘Bleu Dwarf’ bollarix
  15. Metasequoia glyptostroboides  Chinese moerascyprus
  16. Picea abies fijnspar/kerstspar
  17. Pirea abies ‘Nidiformis’ dwergspar
  18. Pinus mugo mughus grove den
  19. Taxus baccata `Fastigiata’ zuiltaxus
  20. Thuja occidentalis `Rheingold’  westerse levensboom
  21. Thuja orientalis oosterse levensboom
  22. Tsuga canadensis ‘Jeddeloh’       hemlockspar ===============================================

 

BRONNEN
=============================================

Jacobs plant
Wim Wagenaar
Coniferenvereniging
JH vd Pol
Bomengids
Groenkalender
Wikipedia
Eigen huis en tuin
Intratuin
Tuinadvies
Coniferennet
Tuinclub
Tuinkrant
Droomtuinen snoeitips
Boomkwekerij-frijns
Visserplant conifereninvollegrond
Veldsprong
Flevo-Ebbe
Bakker-hillegom
Bayer luizen
Test je kennis
Tuin.fan
Coniferen lesbrief Sluiter

 

 

1 gedachte over “Coniferen”

Plaats een reactie