Mandwerk

Inhoud
1     Geschiedenis
2     Vervaardiging van manden
3     Eerlijke handel
4     Gebruik
5     Opslag van Mandwerk

Inleiding
Al eeuwen lang worden er van natuurlijke materialen voorwerpen gemaakt die kunnen worden gebruikt om iets in op te bergen of te vervoeren. Ook bij het maken van bloemwerk komen we dit tegen. Denk maar eens aan de manden waarin bloemen werden verzameld.

1     Geschiedenis
Over het ontstaan en het gebruik van bloemenmanden kan men veel fantaseren. Het zal wel net zo gegaan zijn als met het boeket, bloemen samen gebonden met een lint. Zo zal men met het plukken van bloemen voor meerdere boeketten, geïnspireerd zijn door de rijke aanblik van de bloemenpracht in een verzamelmand.

biedermeiermand

In de beginperiode van de bloemsierkunst zie je dan ook dat er hoofdzakelijk hengsel- en dekselmanden gebruikt worden. Vooral in de Biedermeier-periode (+ 1820 – 1850) komt de mand als ondergrond voor het bloemwerk tot grote ontwikkeling. De bekende Biedermeiervorm is vandaag de dag nog in gebruik. Vooral op tentoonstellingen en in grote uitvoeringen ( ± 1.50 m – 2.00 m) is dit een zeer geliefd klassiek werkstuk.

2     Vervaardiging van manden

Er zijn nauwelijks verschillen in productie van mandwerk als je verschillende materialen gebruikt. Alle manden worden ongeveer op dezelfde manier gemaakt. Er zijn wel verschillende manieren van vervaardiging zoals vlechten, ringetjes maken en weven.

In Nederland liggen de arbeidskosten hoog. Daarom worden de arbeidsintensieve manden vaak in landen met goedkope arbeidskrachten vervaardigd. Maar ook in Nederland worden er nog steeds manden gevlochten. Vaak kom je het tegen op braderieën of bij presentaties van oude ambachten. Manden vlechters gebruiken meestal Hollandse materialen. Hun producten kom je in bijna elk huishouden tegen denk aan de hondenmand, de wasmand, het mandje voor op de fiets, enzovoort.

Waarom manden veel gebruikt worden bij het maken van bloemwerk komt door de natuurlijke uitstraling.
Een probleem is echter dat manden niet waterdicht zijn. Vroeger werd dat opgelost met behulp van vetvrij papier. Als alternatief werd later blik of glas gebruikt, ook een voordelige en lichte kunststof pot is goed bruikbaar. Tegenwoordig zie je steeds meer mandjes met een kant- en klare voering van plastic. Het probleem daarbij blijft wel het gevaar van lekkage doordat er gemakkelijk gaatjes in het plastic kunnen komen.

Om iets zinnigs te kunnen zeggen over de ondergrond en de eigenschappen ervan is het wel belangrijk dat je weet van welk materiaal het is vervaardigd. Manden worden gemaakt van plantaardig materiaal. Elk land kent hiervoor zijn eigen materialen. In Nederland wordt gebruik gemaakt van Wilgenteen. Voor het vlechten van manden zijn de twijgen van de Salix, oftewel de wilg, zeer geschikt. De zogenaamde wilgentenen (ook wel griendhout genoemd) worden speciaal voor het vlechtwerk gekweekt. De wilgentenen worden voor verschillende soorten  manden gebruikt.
Verder zien we in Nederland ook veel manden van ander materiaal. Deze producten zijn dan geïmporteerd als grondstof of als kant-en-klaar product.

wilg

Uitgangsmaterialen
De belangrijkste materialen waarvan mandwerk gemaakt wordt zijn:

Teen
Dit is één van de vele wilgensoorten. (Salix)
We kennen drie soorten teen, n.l.
– Grauwe teen
Dit is teen in zijn oorspronkelijke staat met de bast er nog omheen. Het is donker van kleur.
– Bufteen
Dit is grauwe teen die na een kookproces van 24 uur wordt geschild met een schilijzer of machine. Het is dan roodbruin van kleur.
– Witte teen
Dit is de normale grauwe teen die eerst in water wordt gezet waardoor deze doorgroeit. Zodoende kan men makkelijk de bast eraf halen met een schilijzer of machine.
Na het schillen blijft de kleur licht.

Rotan

rotan

Is de stengel van de liaanachtige, klimmende palmsoort. (Calamus siphomaspathus. Deze komt veel voor in Indonesië en groeit 25 tot 40 meter in één jaar tijd.

 

 

 

Pitriet

pitriet

Is de kern van Rotan die op diverse dikten wordt gesneden waardoor uitstekend vlechtmateriaal ontstaat. Pitriet wordt om het een witte kleur te geven vaak gebleekt.

 

 

 

 

Bamboe

bamboe

Is een zeer snel groeiende grassoort met verhouten stengels. Het wordt vaak gespleten verwerkt tot mandjes. Bekend zijn de bamboestokken die bij planten als steun dienen.

 

 

 

Raffia

raffia

Wordt gemaakt van de bladvezels van de Raffia palm. Het wordt meestal in natuurlijke kleur verwerkt en soms ook geverfd. We kennen in de praktijk ook het zgn. “Kunstraffia”. Dit wordt veel gebruikt voor het binden van boeketten.

 

 

 

 

kokosvezel

Kokosvezel
Komt van de bladvoet van de bladeren van de kokospalm. Het materiaal wordt gedroogd daarna verwerkt. Je kunt het gebruiken bij de verwerking van droogbloemen

 

 

 

 

 

berk

Berk
De bast kun je in combinatie met takken verwerken tot mandjes.

 

 

 

 

Lavendel en Calluna (heide)
Hiervan worden vaak mandjes vervaardigd waarin ook nog de bloemen (in gedroogde vorm) te herkennen zijn.

 

Overige soorten die veel voor kunnen komen zijn:

kastanjevezel
maïs biezen
haverstro
hennep
zeegras

 

 

3     Eerlijke handel
Bij de productie van mandwerk, maar ook van andere producten, in zogenaamde lage lonenlanden kunnen kinderarbeid en andere vormen van uitbuiting voorkomen.
Om dat tegen te gaan controleren Westerse organisaties steeds vaker de herkomst en de omstandigheden waaronder hun producten worden gemaakt. Max Havelaar is zo’n organisatie die bananen, koffie en chocola verkoopt..Je kunt Max Havelaar producten kopen bij de supermarkt en ze zijn herkenbaar aan een speciaal logo. Andere producten als mandwerk kun je kopen in zogenaamde fairtrade winkels. Vaak betaal je wat meer dan in andere winkels, maar je weet dan wel zeker dat er van misstanden geen sprake is en dat de vlechters een eerlijke prijs voor hun producten hebben gekregen.

4     Gebruik
Er zijn verschillende redenen om mandwerk te gebruiken:
–     mandwerk is tijdloos;
–     mandwerk kan makkelijk in elke gewenste kleur gespoten worden (Pasen, Kerst, Moederdag, enz.);
–     de prijs van mandwerk is aantrekkelijk door goedkope import uit verschillende landen (China, Filippijnen, e.d.);
–     doordat veel mandwerk met plastic “gevoerd” is, geeft dit geen technische bezwaren. We kunnen b.v. direct een plant inplanten. (Bij het gebruik met steekschuim wel dubbel plastic gebruiken!)

Wanneer wij manden gebruiken om er een droogstuk in te maken, kan het nodig zijn de mand te verzwaren met b.v. een flinke steen. Verder is het belangrijk om mandwerk droog, donker en stofvrij te bewaren.
Mandwerk is er in zeer veel vormen die elk hun eigen mogelijkheden hebben om er in te schikken. Zo zijn er de klassieke biedermeiermanden maar ook zeer strakke vormen.

5     Opslag van Mandwerk
Te veel vocht kan lelijke vlekken veroorzaken. En leiden tot schimmel. Met name lichte manden zijn hier gevoelig voor. Aan de andere kant beperkt ook te droge opslag de levensduur van het mandwerk. Het wordt dan erg broos, Onder invloed van licht kunnen er verkleuringen optreden. Zo kunnen gebleekte manden gelig worden en bruine manden kunnen vergrijzen. Stof kan zich in en op mandwerk goed nestelen en draagt ook niet bij tot een lange levensduur. Probeer dit dus te vermijden.
Voor bloemisten houdt het inkopen van naturel mandwerk geen enkel risico in. Wanneer het wat verkleurt kun je d.m.v. een spuitbus voor elke gelegenheid iets passends leveren, (Pasen: geel; Kerst: rood; geboorte roze of blauw etc.)

 

 

 

Plaats een reactie